Zonder extra geld loopt Brussel vast

18 september 2009

Jean-Luc Vanraes

De Tijd, 17 september 2009, interview van Bart Haeck

Er moet meer belastinggeld van Vlaanderen en Wallonië naar Brussel vloeien, anders staan alle pendelaars helemaal vast in de file. Als tegenprestatie bespaart Brussel zelf één euro op de tien. Dat is de boodschap die de Brusselse minister van Begroting, Jean-Luc Vanraes (Open VLD), geeft.

Jean-Luc Vanraes en zijn voorganger Guy Vanhengel (Open VLD) - nu federaal minister van Begroting - staan ongeveer voor dezelfde opdracht. Beiden hebben ze dit jaar grosso modo een vijfde te weinig inkomsten om de uitgaven te kunnen betalen. Vanhengel noemde België daarom al 'virtueel failliet'.

De vraag rijst of dat ook voor Brussel geldt.

Vanraes: 'We zijn niet failliet. Brussel heeft sinds tien jaar een budget in evenwicht. We worden wel al tien jaar geconfronteerd met een onderfinanciering. We hebben dat altijd zelf verholpen, maar nu lukt dat niet meer.'

'Brussel is meer dan de andere gewesten afhankelijk van eigen inkomsten. Brussel financiert zich voor 50 procent uit de eigen belastingontvangsten. Ter vergelijking: Vlaanderen doet dat slechts voor 20 procent en Wallonië, incluis de Franse Gemeenschap, voor 15,5 procent. In ons geval zijn dat vooral registratierechten op de verkoop van onroerend goed. Omdat die verkopen dramatisch zijn gedaald, zijn ook onze inkomsten gekelderd.'

Laat ons beginnen met de crisis: hoe zal het Brussels Gewest daarop reageren?

Vanraes: We gaan dit jaar 10 procent besparen op onze uitgaven. We hebben aan de administratie gevraagd voorstellen te doen. Die worden nu op de kabinetten besproken. Ik wil daar duidelijk over zijn: we moeten die 10 procent absoluut bereiken, of we raken in grote moeilijkheden.'

'We gaan ook bekijken welke taken het best door het gewest en welke beter door de 19 Brusselse gemeenten worden uitgevoerd in het kader van het breed 'kerntakendebat'. Dat staat in het regeerakkoord en we gaan dat uitvoeren. Waarom centraliseren we bijvoorbeeld het onderhoud van wegen niet?'

Politiek ligt dat delicaat. De 19 burgemeesters zijn 19 Franstaligen. Maar in het gewest besturen de Vlamingen mee.

Vanraes: 'Ik heb mijn Franstalige collega's ervan kunnen overtuigen dat het niet gaat over meer Vlaamse macht. Het gaat over wat ik 'sociale rendabiliteit' noem, namelijk het aanbieden van de meest optimale dienstverlening. En bovendien: als we nu ons huiswerk maken in een kerntakendebat en we besparen 10 procent, dan creëren we een 'ouverture' om te praten over de financiering van Brussel.'

Meer geld voor Brussel vragen is niet vanzelfsprekend. Vlaanderen wil zelfs niets aan de federale regering betalen en die laatste heeft geen geld.

Vanraes: 'De vraag is simpel: wil je dat de hoofdstad de motor blijft van de Belgische economie? Brussel is een werkgelegenheidsbassin voor 700.000 mensen.'

'Als er geen extra geld komt, zal Brussel vastlopen en zal er geen vervoer meer mogelijk zijn. Vroeger had je nog wat vrede op de wegen tussen 11 en 15 uur, maar ook dat is al verleden tijd. Het gevolg is dat vooral buitenlandse bedrijven daardoor dreigen naar het buitenland te verhuizen.'

Hoeveel geld heeft Brussel nodig?

Vanraes: 'Zowel de universiteit van Namen als de VUB heeft bestudeerd hoeveel kosten de Brusselaars moeten betalen voor de dienstverlening die de 362.000 pendelaars en de 150.000 tot 250.000 andere bezoekers dagelijks genieten. Je komt dan uit op ruim 500 miljoen euro.'

Het kernprobleem van de Brusselse financiën is dat pendelaars er werken maar in Vlaanderen en Wallonië belastingen betalen.

Vanraes: 'We zitten nog met het napoleontische systeem dat ervan uitgaat dat je woont waar je werkt en dus in je woonplaats belastingen betaalt. Je zou dat kunnen veranderen door te belasten op de werkplaats - zoals ook het EU-principe is. Ik dacht vroeger ook dat we het zo moesten organiseren, maar het blijkt juridisch zeer complex. Ik denk daarom dat je beter kan berekenen hoeveel de pendelaars Brussel kosten en dat compenseren.'

Brussel is een gewest met 700.000 jobs maar een werkloosheidsgraad van 20 procent. Is de beste begrotingsmaatregel niet een efficiënter arbeidsmarktbeleid?

Vanraes: 'De beste begrotingsmaatregel is de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Van de 700.000 mensen die hier werken, woont de helft in Brussel. Vooral de jongeren zijn te laag geschoold voor de hooggekwalificeerde jobs in de hoofdstad. Veel van die jonge gasten haken af als ze 15, 16 jaar zijn. Ik vrees dat we daar voor een stuk met een verloren generatie zitten. Je kan die mensen opnieuw activeren via een arbeidsmarktbeleid, maar de inspanning is tien keer groter dan de kwaliteit van je onderwijs optrekken.'

Jean-Luc Vanraes: 'Pendelaars en bezoekers kosten Brussel een half miljard euro'. © emy elleboog

kerncijfersbrussels gewest

> Inkomsten: 2,6 miljard euro - Waarvan 40 procent federale dotatie

> Uitgaven: 3,1 miljard euro - Waarvan 4 procent naar kabinetten en het Brussels Parlement
- Waarvan 4 procent voor personeel

> Schuld: 1,9 miljard euro - Jaarlijkse intrestlasten: 110 miljoen euro

> Begrotingsevenwicht: 2015