Langdurig werlozen verdienen politiek debat zonder taboes

23 januari 2007

Jean-Luc VANRAES

Langdurig werklozen verdienen een politiek debat zonder taboes

Het idee van eerste minister Verhofstadt om langdurige werklozen via buurtjobs terug voeling te geven met de arbeidsmarkt heeft de nodige reacties losgeweekt. Maar op enkele uitzonderingen na niet de gewenste reacties. Als OCMW-voorzitter meen ik dat buurtjobs passen in een lokale en geïndividualiseerde aanpak van langdurige werkloosheid. In ieder geval heeft de premier een voorzet gegeven. Het debat moet nu maar eens ten gronde gevoerd worden, zonder taboes.

De reacties van de SP.a. en het ACW deden me dadelijk denken Machiavelli’s gezegde dat “veranderingen –hoe nodig ook – in beginsel alleen maar vijanden kennen omdat velen hun belangen aan het bestaande hebben verbonden”. Ze sluiten dan ook liever het debat nog voor het goed en wel gevoerd is.

De eerste reactie kwam al dadelijk uit vakbondshoek: wie zegt jobs, zegt volwaardige statuten. Door een pleidooi voor massale en onbetaalbare overheidstewerkstelling willen ze blijkbaar het idee bij de geboorte ervan nog aborteren. De SP.a. reageerde met de dooddoener dat mensen snel vorming moeten krijgen nog voor ze langdurig werkloos zijn. Met dit standpunt toveren ze in een zin tweehonderdduizend langdurige werklozen weg. Die mensen zitten vandaag wel degelijk al jaren in de werkloosheid. Het ACW wuift het voorstel weg als een zoveelste rondje liberaal werklozen stigmatiseren en pesten.

Ook de reactie van de CD&V toont aan dat ze niet klaar zijn voor het debat ten gronde: ze zien in het voorstel een heruitgave van het Derde Arbeidscircuit (DAC-contracten) en Tijdelijk Bijzonder kader (BTK-contracten)die langdurige werklozen voor jaren in nepstatuten vasthielden zonder doorstroming.

De reactie van Vlaams minister van tewerkstelling Frank Vandenbroucke laat wel een opening voor debat. De politieke teneur van zijn reactie sluit aan bij het gebruikelijk afschilderen van dergelijke liberale voorstellen als louter repressief van opzet. Het is volgens hem een poging om “luie” werklozen te schorsen. Maar Vandenbroucke gaat wel in op de nood aan een gedifferentieerd activeringsbeleid voor langdurige en kortstondige werklozen. Buurtjobs zijn in dit kader volgens Vandenbroucke een mogelijk instrument.

Ik kan uiteraard de diepste achterliggende bedoelingen van de premier niet achterhalen. Maar naar mijn mening wordt dit debat onnodig vroegtijdig begraven omdat SP.a, CD&V en de vakbonden in het voorstel in eerste instantie een schorsingsmaatregel willen zien, in tweede instantie een tewerkstellingsmaatregel. Terwijl het volgens mij, vanuit mijn ervaring als OCMW-voorzitter, een nuttige piste is in een opleidingstraject voor langdurige werklozen op lokaal niveau.

Langdurige versus kortstondige werkloosheid

Een correcte uitvoering van het huidige sterk verbeterde activeringsbeleid van paars kan m.i. wel een oplossing bieden voor de kortstondige werkloosheid. Hier geldt het principe dat een snelle bijscholing de inschakeling op de arbeidsmarkt kan bespoedigen. Het gaat om mensen die nog voeling hebben met de arbeidsmarkt en meestal goede arbeidsattitudes hebben die hen gegeerd maken op de arbeidsmarkt. De VDAB, BGDA en Forem zijn hier het aangewezen niveau.

Het is echter onaanvaardbaar dat men zich sinds meer dan 25 jaar de vraag niet meer stelt naar de oorzaken en de oplossing van het probleem van de langdurige werkloosheid. Om Brussel als voorbeeld te nemen: in dit gewest zijn er thans 95.000 werklozen waarvan meer dan 56.000 langdurige werklozen. De problematiek van langdurige werklozen is totaal niet vergelijkbaar met deze van de kortdurige werkloosheid. Langdurige werkloosheid gaat vaak gepaard met schuldenoverlast, familiale problemen, echtscheiding, sociaal isolement, gezondheidsproblemen (fysisch en psychisch …). Alle sociologische studies die desbetreffende werden gedaan, wijzen ook op generatiewerkloosheid bij kinderen die opgroeien in een gezin waar de ouders langdurig werkloos zijn. Aldus wordt een vicieuze cirkel gecreëerd waardoor ganse groepen van de bevolking totaal geïsoleerd worden in een eigen leefwereld en elke voeling met de meest elementaire arbeidattitudes verloren zijn.

Wat moet er dan gebeuren om ook deze langdurige werklozen te activeren?

Er is een getrapte aanpak nodig: 1) oriëntatie op de arbeidsmarkt via opleiding en arbeidsbemiddeling en 2) individuele sociale begeleiding gericht op reïntegratie in de samenleving en van daaruit op de arbeidsmarkt. Het tweede is een voorwaarde voor het eerste.

Het is zonder meer duidelijk dat noch de BGDA, noch het FOREM, noch de VDAB over voldoende middelen beschikken om ook de langdurige werklozen op een correcte manier te behelpen. Daar waar voor kortstondige werkloosheid één persoon zich kan ontfermen over 150 à 200 dossiers is het voor langdurig werklozen die eveneens nood hebben aan sociale begeleiding eventueel een hulp tot schuldbemiddeling, gezondheidstoezicht enz. dat 1 verantwoordelijke ongeveer een 40-tal dossiers kan behandelen.

Mijn voorstel is dan ook om werkloosheidsuitkering terug als een echte sociale verzekering te laten werken en te beperken in de tijd. Deze uitkering mag zelfs hoger zijn dan nu voor heel kortstondige werkloosheid.

Langdurige werklozen worden dan efficiënter begeleid vanuit het OCMW dat hen veel individueler kan opvolgen. OCMW-wetgeving heeft ook een striktere interpretatie van wat een gepaste betrekking is en kan dit ook veel beter geval per geval inschatten. OCMW’s hebben ervaring met tewerkstelling in buurtjobs. De buurtjob is dan geen vorm van tewerkstelling maar een onderdeel van een traject waar de langdurige werkloze uit zijn sociaal isolement kan treden, terug mensen kan ontmoeten, voldoening kan putten en gestructureerd leven (het opnieuw aanleren van arbeidsattitudes die hij nodig zal hebben in een zoektocht naar een job).

Heb ik met dit voorstel het alfa en omega van het probleem uiteengezet? Wellicht niet. Maar nieuwe ideeën uit angst voor verandering afwijzen biedt zeker geen uitkomst.

Jean-Luc Vanraes

OCMW-voorzitter Ukkel

januari 2007